زنجیرهتامین خودرو در ایران این روزها همزمان با چند فشار بزرگ دستوپنجه نرم میکند؛ از قفل شدن پول در مسیر خودروساز تا گره خوردن تامین مواداولیه به اختلالات داخلی و خارجی. نتیجه این وضع، کند شدن تولید، انباشت خودروهای ناقص و بالا رفتن هزینه تمامشده است؛ هزینهای که تحتتاثیر تورم، رشد نرخ ارز، جهش قیمت مواد و انفجار هزینههای حملونقل و دموراژ قرار دارد. درچنین شرایطی قطعهسازان میگویند ادامه پرداختهای چهارماهه، توان بنگاهها را فرسوده و حتی خطر تعدیل نیرو را افزایش میدهد. بنابراین راه برونرفت را کوتاه شدن دوره پرداخت، تسهیل واردات مواد بدون انتقال ارز و اصلاح سیاستهای قیمتی میدانند.
گره نقدینگی و مواداولیه
محمدرضا نجفیمنش، رئیس انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با تاکید بر اینکه «مهمترین و نخستین چالش قطعهسازان نقدینگی است»، به «دنیایخودرو» گفت: «این مشکل بیشتر به دلیل پرداخت نشدن مطالبات و چکهای برگشتی خودروساز دولتی بهوجود آمده و در عمل، جریان مالی واحدهای قطعهسازی را قفل کرده است.»
این مقام صنفی صنعت قطعهسازی با تاکید بر اینکه «دومین مشکل، تامین مواداولیه است»، افزود: «تامین مواداولیه چه در داخل و چه در خارج با چالش روبهرو است. در بخش داخلی، آسیبهای واردشده به فولاد مبارکه و پتروشیمیها بهطور مستقیم بر روند تامین مواد اثر گذاشته است.»
رئیس انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به بروز برخی اختلالات در روند واردات نیز تصریح کرد: «در بخش خارجی هم مشکلات ایجادشده در بنادر و موضوع ثبت سفارش، باعث کاهش تولید و ایجاد اختلال شده و از بزرگترین مسائل قطعهسازها بهشمار میرود.»
نجفیمنش درباره راهکار پیشنهادی برای کاهش فشار مالی به قطعهسازان اظهار داشت: «برای عبور از این وضعیت، پیشنهاد ما این است که دوره پرداخت پول قطعات از سوی خودروسازان از چهار ماه به حداکثر یک ماه کاهش پیدا کند؛ البته این اصلاح میتواند بهصورت تدریجی اجرا شود.»
وی با اشاره به سازوکارهای ارزی و اداری موجود افزود: «ثبت سفارش باید بهطور کامل حذف شود و تنها ثبت آماری انجام گیرد. با توجه به اینکه بانکمرکزی ارزی برای تخصیص در اختیار ندارد، باید امکان واردات مواداولیه بدون انتقال ارز فراهم شود تا تولیدکننده بتواند مواد مورد نیاز خود را تامین کند و روند تولید را ادامه دهد.»
نجفیمنش با اشاره به وعده برخی تامینکنندگان داخلی گفت: «فولاد مبارکه قول داده مواداولیه مورد نیاز صنعتخودرو را تامین کند. پتروشیمیها هم بهتدریج در حال بازگشت به روال عادی هستند؛ اما کمبودها باید از طریق واردات جبران شود.»
این مقام صنفی همچنین در تشریح ریشه بخشی از فشارهای وارد بر زنجیرهتامین تصریح کرد: «درنهایت، بخشی از این فشارها به قیمتگذاری دستوری خودرو برمی گردد و لازم است این قیمتگذاری دستوری برداشته شود.»
تورم هزینهها در صنعت خودرو
رئیس انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور در پاسخ به پرسشی درباره افزایش هزینه تولید خودرو و قطعات به «دنیایخودرو» گفت: «افزایش هزینهها تقریبا همسو با نرخ تورم بوده است؛ به این معنا که رشد هزینههای تولید نیز در همان سطح تورم رخ داده است.»
نجفیمنش با اشاره به برآورد تورم در اقتصاد افزود: «ما با تورمی در حدود 60 تا 70 درصد روبهرو بودهایم و همین وضعیت در صنعتخودرو نیز دیده میشود؛ چون این صنعت جدا از شرایط کلی اقتصاد و جامعه نیست.»
وی با تاکید بر عوامل اثرگذار بر رشد هزینهها تصریح کرد: «هم نرخ ارز افزایش پیدا کرده و هم قیمت مواداولیه بالا رفته است و مجموعه این عوامل بهطور مستقیم خود را در هزینه تولید نشان میدهد.»
نجفیمنش در تشریح وضعیت تولید و کمبود قطعه اظهار داشت: «کمبود قطعه وجود دارد؛ بهویژه در خودروساز دولتی. طبق اعلام مدیرعامل، احتمال دارد حدود 53 هزار دستگاه خودرو ناقص وجود داشته باشد و وضعیت تولید نیز چندان مطلوب نیست.»
رئیس انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با مقایسه وضعیت تولید در دو خودروساز افزود: «ایرانخودرو شرایط بهتری دارد و برنامهریزی کرده است تا مردادماه تولید روزانه خود را به 2 هزار دستگاه برساند و پس از آن به سمت تولید روزانه 2 هزار و 800 دستگاه حرکت کند.»
نجفیمنش در پاسخ به این پرسش که علت اصلی کفخواب شدن خودروها نقدینگی است یا شرایط جنگ؟ تصریح کرد: «عامل اصلی، نقدینگی است؛ یعنی مشکلات از کمبود نقدینگی آغاز شد و بعد سایر مسائل هم به آن اضافه شد.»
وی تاکید کرد: «اگر مشکل نقدینگی وجود نداشت، سایر مشکلات تا حدی قابل مدیریت بود؛ اما مهمترین گزارشی که قطعهسازان به ما میدهند، مربوط به کمبود نقدینگی و پرداخت نشدن مطالبات آنهاست.»
مهمترین و نخستین چالش قطعهسازان نقدینگی است. این مشکل بیشتر به دلیل پرداخت نشدن مطالبات و چکهای برگشتی خودروساز دولتی به وجود آمده و در عمل جریان مالی واحدهای قطعهسازی را قفل کرده است
کاهش تولید و تعدیل نیرو در برخی واحدها
نجفیمنش درباره اثر سه ماه اخیر و شرایط جنگ بر قطعهسازان گفت: «متاسفانه تعدادی از قطعهسازها در جریان جنگ آسیب دیدند و آسیب آنها جدی بوده است.»
رئیس انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به پیامدهای این آسیبها بر تیراژ تولید و نیروی انسانی افزود: «بهدنبال کاهش تولید، در بخشی از واحدهای قطعهسازی تعدیل نیرو هم اتفاق افتاده است.»
وی با ابراز امیدواری نسبت به بازگشت ظرفیتها اظهار داشت: «امیدواریم با رونق دوباره تولید، شرایط به حالت عادی برگردد و نیروها نیز بهکار بازگردند.»
نجفیمنش درپاسخ به پرسشی درباره برنامه تولید امسال و اینکه آیا وزارتخانه برنامهای اعلام کرده است یا نه؟ تصریح کرد: «برنامه ایرانخودرو تولید روزانه 2000 دستگاه تا مردادماه و سپس حرکت به سمت تولید روزانه 2800 دستگاه تا پایان سال است.»
رئیس انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به افزایش هزینههای لجستیک و حملونقل گفت: «هزینه حملونقل که قبلا برای هر کانتینر کمتر از 2 هزار دلار بود، حالا ممکن است تا حدود 10 هزار دلار نیز بالا برود.»
نجفیمنش افزود: «یعنی هزینه حمل و نقل 4 تا 5 برابر شده است. از طرف دیگر، اگر کالا در مسیر واردات مثلا در هند یا کشور دیگری متوقف شود، باید هزینه دموراژ هم پرداخت شود؛ دموراژ جریمه دیرکردی است که بابت معطلی کانتینر میگیرند و رقم آن سنگین است و تحملش برای تولیدکننده سخت میشود.»
وی درباره اینکه آیا این هزینهها در قراردادهای خودروساز و قطعهساز دیده شده است یا خیر؟ گفت: «خیر؛ در قراردادها هیچگونه پیشبینی برای پرداخت دموراژ وجود ندارد.»
متاسفانه تعدادی از قطعهسازها در جریان جنگ آسیب دیدند وهمچنین به دنبال کاهش تولید، در بخشی از واحدهای قطعهسازی تعدیل نیرو هم اتفاق افتاده است. با این حال امیدواریم با رونق دوباره تولید شرایط به حالت عادی برگردد
چالشهای همزمان زنجیرهتامین
رئیس انجمن صنایعهمگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور درباره تداوم وضع موجود و احتمال زیانده شدن قطعهسازان گفت: «امیدواریم کار به آنجا نرسد. نمیخواهم پیشبینی منفی داشته باشم، اما امیدواریم این اتفاق رخ ندهد.»
نجفیمنش درپاسخ به پرسشی درباره کمبود انرژی در فصل گرما افزود: «بله؛ همین الان هم برق برخی واحدها قطع میشود.» وی با اشاره به اینکه شدت سایر مشکلات، موضوع انرژی را کمرنگ کرده است، تصریح کرد: «اما چالشهای دیگر آنقدر زیاد شده که مساله انرژی فعلا به حاشیه رفته است.»
این مقام صنفی درباره وضعیت مالیات و بیمه نیز گفت: «تامین اجتماعی نه تنها کمکی نمیکند، بلکه فشار بیشتری نیز وارد میکند.» رئیس انجمن با اشاره به طرح موضوع در جلسات افزود: «ما درخواستها را مفصل مطرح کردهایم؛ اما متاسفانه گوش شنوایی وجود ندارد.»
نجفیمنش با بیان نمونههایی از فشارهای بیمهای تصریح کرد: «به بهانههای مختلف مانعتراشی میکنند؛ بهعنوان مثال در موضوع کار سخت و زیانآور یا با طرح عناوین شغلی، موضوع را طوری جلوه میدهند که انگار خرید و فروش یا پیمانکاری است و بعد تامین اجتماعی حق بیمه مطالبه میکند. یعنی هر نوع فشار غیرمنطقی که بتوانند وارد کنند، اعمال میکنند.»
وی درباره علت این رویکرد اظهار داشت: «بهجای اینکه کسری را از مسیرهای دیگر جبران کنند، فشار را به این بخش منتقل میکنند. وزیر هم نامهای به وزیر اقتصاد داده تا موضوع تامین کسری بودجه پیگیری شود؛ این بحث جای گفتوگوی زیادی دارد و اگر درست پیش برود، شاید به نتیجه برسد.»
نجفیمنش درباره وضعیت مونتاژکارها نیز افزود: «با توجه به کمبود ارز، احتمال دارد تولید آنها کاهش یابد.» وی در پاسخ به وضعیت پرداختها در شرکتهای مونتاژکار تصریح کرد: «بهدلیل سطح داخلیسازی، حجم تعامل آنها با قطعهسازان کمتر است و ما شکایت زیادی نشنیدهایم؛ اگر هم موردی بوده، همان را هم پیگیری کردهاند و حل شده است.»
